مطوّلات « 1 » - كه فهم قصير « 2 » اين حقير از ادراك شمّه « 3 » يى از آن قاصر « 4 » است . استكمال خلق

--> - فارابى ، ابو الحسن عامرى ، ابن سينا و بويژه ابو على بن مسكويهء رازى و خواجه نصير طوسى ( از مسلمانان ) هستند كه در اين باب ( علم اخلاق و حكمت عملى ) چيز نوشته‌اند و عبيد در پرداختن رسالهء خود از آنها استفاده كرده است . ( 1 ) . مطوّلات ، مفرد آن مطوّل و مطوّله ، يعنى كتب و نوشته‌هاى طولانى و مفصّل . و آن در عبارت عبيد صفت موصوفى محذوف است و آن موصوف « كتب » است يعنى « كتب مطوّلات » ، و آن مقابل « مختصرات » است . مثلا به اين عبارت از « مقدّمهء » كتاب انوار الملكوت فى شرح الياقوت ( 1 - 2 ، انتشارات رضى - بيدار ) از علّامهء حلّى ( فت ، 732 ه . ق . ) كه به سال 684 ه . ق . تأليف شده توجّه بفرماييد « . . . و قد صنّف العلماء فى ذلك [ اى فى علم الكلام او فى مبحث الامامة ] كثيرا من المبسوطات ، و اطنبوا القول فيه بكتب مختصرات و مطوّلات . . . » ( - خاندان نوبختى ، 171 ، تأليف شادروان عبّاس اقبال آشتيانى ) . ( 2 ) . قصير ، كوتاه ؛ اندك ( غياث ) معنى اصلى آن كوتاه است ، ولى مجازا به معنى اندك نيز به كار مىرود . عبيد آن را به جاى قاصر كه ما امروز به كار مىبريم ، استعمال كرده است . منوچهرى گويد ( ديوان ، 34 ، دبير سياقى ) : پيراهن قصير بُوَد زشت بر طويل * پيراهن طويل بُوَد زشت بر قصير . كمال اسمعيل گويد ( ديوان ، 294 ، بحر العلومى ) : گيرم كه آب و رونقِ فضل و هنر نماند * ديوارِ قصرِ شرع چرا شد چُنين قصير ؟ ( 3 ) . شمّه ، اندك ، مقدار كم ؛ شمّه‌يى ، اندكى . سعدى در گلستان ( 24 ، قريب ) آرد : « بارى وزير از فضايل او در حضرت ملك شمّه‌يى همى گفت . . . » و در اصل به معنى « يك بار بوييدن » است . خواجه گويد ( ديوان ، 158 ، قزوينى ) : حكايتِ شبِ هجران نه آن حكايتِ حالى است * كه شَمّه‌يى ز بيانش به صد رساله برآيد . ( 4 ) . قاصر ، كوتاه و نارسا . برخى ميان قصور و تقصير ( و قاصر و مقصّر ) فرقى نهاده‌اند . قصور به -